Image rights: Γιατί οι παίκτες πληρώνονται περισσότερα απ\’ όσα φαίνεται στο συμβόλαιό τους

Όταν ο Cristiano Ronaldo μετακόμισε από τη Manchester United στη Real Madrid το 2009, το συμβόλαιό του έγραφε καθαρό μισθό περίπου 30 εκατομμύρια ευρώ τον χρόνο. Δίπλα του υπήρχε μια δεύτερη συμφωνία με διαφορετική νομική δομή και τελείως άλλο φορολογικό καθεστώς — τα image rights (δικαιώματα εικόνας), που του απέφεραν άλλα 50 εκατομμύρια ευρώ ετησίως μέσω της Adifore και της Arnel, δύο εταιρειών εγγεγραμμένων στις Βρετανικές Παρθένες Νήσους.

Αυτή η δομή αποτελεί το πιο διαδεδομένο εργαλείο φορολογικού σχεδιασμού στο ευρωπαϊκό ποδόσφαιρο — και ταυτόχρονα τον μηχανισμό που έβαλε τον Messi, τον Ronaldo, τον Mourinho, τον Modrić και τον Ancelotti στα ισπανικά δικαστήρια.

Τι είναι τα image rights

Image rights είναι το σύνολο των ιδιοτήτων του προσώπου που μπορούν να αξιοποιηθούν εμπορικά: όνομα, ψευδώνυμο, υπογραφή, φωνή, εικόνα, χαρακτηριστικές κινήσεις, ακόμη και ένα διακριτό logo (το CR7 του Ronaldo). Όταν ένας παίκτης υπογράφει, υπογράφει δύο συμβόλαια: ένα εργατικό για τις αθλητικές υπηρεσίες του και ένα εμπορικό για την εκμετάλλευση των image rights. Η εμπορική τους αξία για τους πραγματικά μεγάλους παίκτες είναι τεράστια — το lifetime contract του Ronaldo με τη Nike εκτιμάται σε 787 εκατομμύρια λίρες.

Πώς γίνεται η μοιρασιά club-player

Ο Ronaldo στη Real Madrid διαπραγματεύτηκε αναλογία 60-40 υπέρ του: η ομάδα κρατούσε 40% από κάθε commercial deal, ενώ το 60% πήγαινε στην εταιρεία image rights του. Στους top παίκτες η αναλογία είναι συνήθως 50-50 ή πιο ευνοϊκή για τον παίκτη. Αυτή η αναλογία είναι εξίσου σημαντική με τον αριθμό της μεταγραφής στις διαπραγματεύσεις.

Image Rights Company: η εταιρεία στη μέση

Η κλασική δομή έχει στο κέντρο μια Image Rights Company (IRC). Ο παίκτης μεταβιβάζει τα image rights του στην IRC. Όταν η ομάδα ή ένας χορηγός θέλει να χρησιμοποιήσει την εικόνα του, πληρώνει την IRC — όχι τον παίκτη. Στο Ηνωμένο Βασίλειο: εταιρική φορολογία 25% vs εισοδηματικός φόρος 45%. Σε offshore δικαιοδοσίες (Βρετανικές Παρθένες Νήσοι, Ιρλανδία, Λουξεμβούργο): ο εταιρικός φόρος είναι μηδενικός ή ελάχιστος. Η ίδια η ύπαρξη IRC είναι απόλυτα νόμιμη. Το πρόβλημα δημιουργείται όταν η IRC αποτελεί «κενό κέλυφος» χωρίς πραγματική δραστηριότητα.

Ο Beckham Law: η ισπανική γέννηση

Το 2005 η Ισπανία ψήφισε νόμο που επέτρεπε σε νεοαφιχθέντες ξένους κατοίκους να πληρώνουν σταθερό συντελεστή 24% και να εξαιρούν τα εξωτερικά εισοδήματά τους από τη φορολόγηση. Όλα τα image rights από offshore IRCs έμεναν εκτός ισπανικής φορολογικής αρμοδιότητας. Το 2010 ο νόμος αναμορφώθηκε, με μεταβατική περίοδο μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2015. Όλες οι μεγάλες υποθέσεις φορολογικής απάτης ξεκινούν από εκείνη ακριβώς την ημερομηνία.

Οι μεγάλες υποθέσεις

Ιούλιος 2016: Messi καταδικάζεται σε 21 μήνες με αναστολή και €2,1 εκατ. πρόστιμο για φοροαποφυγή μέσω εταιρειών σε Μπελίζ, Βρετανία, Ελβετία, Ουρουγουάη. Ιανουάριος 2019: Ronaldo settlement €18,8 εκατ. και 23 μήνες με αναστολή για €14,8 εκατ. αδήλωτους φόρους 2011-2014. Mourinho: settlement €3,3 εκατ. (2019). Modrić: €348.000 και 8 μήνες με αναστολή. Ancelotti: δίκη Απριλίου 2025 για άνω του €1 εκατ. Σε όλες αυτές τις υποθέσεις, η κατηγορία δεν αφορούσε την ύπαρξη IRC αλλά τη χρήση «κενών κελυφών» σε δικαιοδοσίες όπου δεν υπήρχε πραγματική επιχειρηματική δραστηριότητα.

Η ελληνική περίπτωση

Η Ελλάδα ψήφισε το 2019 το Άρθρο 5Α του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος: εφάπαξ ετήσιος φόρος €100.000 για παγκόσμια εισοδήματα, για 15 χρόνια, σε όποιον μεταφέρει τη φορολογική κατοικία στην Ελλάδα. Το Άρθρο 5Γ προβλέπει 50% έκπτωση φόρου για επταετία σε επαγγελματίες που μετακινούνται — συμπεριλαμβανομένων αθλητών. Δεν είναι Beckham Law, αλλά ακολουθεί την ίδια λογική.

Όταν το συμβόλαιο γίνεται μηχανισμός

Ο σύγχρονος επαγγελματίας ποδοσφαιριστής υπογράφει τρία πράγματα κάθε φορά που μετακινείται: ένα αθλητικό συμβόλαιο, μία image rights agreement, και ένα φορολογικό πλάνο. Όποιος διαβάζει μόνο τον αριθμό του μισθού στις ανακοινώσεις των μεταγραφών διαβάζει το ένα τρίτο της οικονομικής πραγματικότητας. Τα υπόλοιπα δύο τρίτα κρύβονται σε εταιρείες με έδρα σε νησιά της Καραϊβικής, σε νομικά γραφεία στο Δουβλίνο και στο Λουξεμβούργο, και — από το 2020 — όλο και πιο συχνά σε ελληνικά συμβολαιογραφεία που εφαρμόζουν το Άρθρο 5Α.